Το άσυλο του σήμερα
Posted by Manolis Platakis on 26-01-2006 at 7:05
Μετά την πρόσφατη παραβίαση του ασύλου στο Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών (μπορείτε να διαβάσετε τη σχετική καταγγελία του φοιτητή στο indymedia η οποία προωθήθηκε από το Σύλλογο των Προπτυχιακών στην Πρυτανεία και στην Ελευθεροτυπία) άρχισα να σκέφτομαι ποια είναι η χρησιμότητα του πανεπιστημιακού ασύλου στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

Χτες τα ξημερώματα ήμουν σε ταξί και γυρνούσα σπίτι. Παρεπιπτόντως, κορυφαία η χιονισμένη Αθήνα! Μετά από λίγη αναγνωριστική κουβεντούλα ο ταξιτζής ξεκινάει μια φράση "Αν ήμουνα εγώ πρωθυπουργός για μια βδομάδα.." και λέω εδώ είμαστε, ένας ακόμα από τους αμετανόητους γκρινιάρηδες που καραδοκούν χωρίς ουσιαστικές προτάσεις για να ισοπεδώσουν την κατάσταση και να σε βουτήξουν με το ζόρι στη μιζέρια τους. Η συνέχεια όμως με εξέπληξε. "..θα έχτιζα ένα τεράστιο φούρνο και θα έκαιγα όλους τους δημοσιογράφους. [Εισάγετε αγαπημένα μπινελίκια]" Η αφορμή για να το πει αυτό ήταν η κατάσταση που επικρατούσε με το χιόνι. Το ποιος φταίει για τους "βρόμικους κόλπους της δημοσιογραφίας" είναι ένα άλλο ακανθώδες ζήτημα που δε θα θίξω εδώ, ήδη έχω ξεφύγει αρκετά. Σίγουρα δεν φταίνει οι ίδιοι, οι μόνο ίδιοι αλλά όλο το σάπιο αλλά και αφελές κύκλωμα που τους στηρίζει. Τη στιγμή που γράφω αυτό το post, την επίσημη ιστοσελίδα του τμήματός μας "κοσμεί" μια ανακοίνωση παρωδία η αναφορά στην οποία οδήγησε τον ταξιτζή της ιστορίας μας σε ακόμα πιο εμπνευσμένα "καντήλια".

Προς τι η αναφορά στους δημοσιογράφους; Μα οι δημοσιογράφοι έχουν παίξει δραματικό ρόλο στη διαμόρφωση της αδαούς κοινής γνώμης για το φοιτητικό (ακαδημαϊκό - αλλά η ψυχή της ακαδημαϊκής κοινότητας μήπως δεν είναι οι φοιτητές;) άσυλο. Το άσυλο είναι για να "σπάμε αυτοκίνητα και να μπαίνουμε στο πανεπιστήμιο, να παίρνουμε ναρκωτικά μέσα στον χώρο του πανεπιστημίου, για να γίνεται το κάθε πανεπιστήμιο άντρο εξωπανεπιστημιακών βάρβαρων μετά από κάθε διαδήλωση" και άλλα τέτοια γραφικά. Ναι, γίνονται δε θα το αρνηθώ. Υπάρχει κανείς νοήμων που να επικροτεί μια τέτοιου τύπου "αξιοποίηση" του ασύλου; Είναι σαν τα ποδοσφαιρικά επεισόδια που όλοι τα καταδικάζουμε (εκτός από τον Τσουκαλά).

Είναι όμως αυτή η συνήθης κατάσταση; Είναι οι προαναφερθείσες συμπεριφορές η μόνη "χρησιμότητα" του πανεπιστημιακού ασύλου; Ο νόμος πλαίσιο του 1982 για την ομαλή λειτουργία των ΑΕΙ που κατοχυρώνει και νομικά την υπόσταση του ασύλου είναι "ξεπερασμένος" και "ανόητος"; Ε όχι δα. Έχουμε μια κλασσική περίπτωση που κάποιος ο οποίος δεν ανήκει ή δε συμμετέχει ενεργά (βλέπε παρακολουθώ το μαθηματάκι μου και φεύγω) στην ακαδημαϊκή μας κοινότητα δεν ξέρει τι του γίνεται και επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την ψεύτικη εικόνα που προβάλουν τα ΜΜΕ. Στην πορεία του πολυτεχνείου, νομίζεις ότι πέφτει μόνο ξύλο, μολότωφ, δακρυγόνα κτλ. Η βία και η παρακμή πουλάνε. Πώς θα προβάλει την ομαλή ερευνητική διαδικασία ή την ελεύθερη διακίνηση πνευματικών ιδεών ένα τηλεοπτικό κανάλι; Ακόμα και αν τα καταφέρει τα "μηχανάκια" της AGB μάλλον θα πάρουν την κατιούσα.

Που χρησιμεύει λοιπόν το άσυλο; Μετά από σχετικές συζητήσεις στο διαδίκτυο και ατελείωτες, ελάχιστα παραγωγικές λόγω της απολυτότητας των δύο πλευρών διαφωνίες, βρήκα ένα ενδιαφέρον άρθρο ενός καθηγητή της Νομικής το οποίο μπορείτε να δείτε εδώ. Στη συνέχεια όσα αποσπάσματα παραθέτω από αυτό θα τα βλέπετε σε πλάγια γραφή (italics).

Πώς ξεκίνησε το άσυλο;
H έννοια του πανεπιστημιακού ασύλου άρχισε να αποκτά βαρύνουσα πολιτική και θεσμική σημασία την περίοδο της «διευθυνόμενης» δημοκρατίας της μετεμφυλιακής εποχής, όταν το πανεπιστήμιο άρχισε να αναδεικνύεται σε πεδίο προνομιακό διεκδίκησης της πολιτικής ελευθερίας, καθώς και της ισότητας στην παιδεία και τη μόρφωση. Tο φοιτητικό κίνημα της προδικτατορικής περιόδου είχε μετατρέψει το πανεπιστήμιο σε πολιτικό προμαχώνα της ελεύθερης διακίνησης και πάλης των ιδεών και το πανεπιστημιακό άσυλο σε ασπίδα απέναντι στην αστυνόμευση της πανεπιστημιακής ζωής.

H πολιτική αυτή παρακαταθήκη της προδικτατορικής περιόδου μεταλαμπαδεύτηκε στη δικτατορική περίοδο και ενσταλάκτηκε στις συνειδήσεις των φοιτητών ως κτήμα και απόκτημα και άρρητη αξία του συνταγματικού μας πολιτισμού. Mε την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973, το πανεπιστημιακό άσυλο καταξιώνεται ιστορικά και πολιτισμικά και γίνεται σύμβολο της μαζικής αντίστασης κατά της δικτατορίας και του κρατικού αυταρχισμού. Kαταγράφεται έτσι στο πολιτικό μας υποσυνείδητο ως ένας χώρος ιερός και απαραβίαστος, στον οποίο η κρατική εξουσία δεν δικαιούται να εισβάλλει αυθαίρετα, χωρίς άδεια των αρμόδιων πανεπιστημιακών αρχών.

H απαίτηση αυτή βρήκε τη ρητή νομοθετική κατοχύρωσή της στον πανεπιστημιακό νόμο 1268/1982. H μεταπολιτευτική απήχηση του πανεπιστημιακού ασύλου οφείλεται πάντως στον πολιτικό συμβολισμό που αποπνέει και όχι στη νομοθετική της ισχύ.


Που χρειάζεται σήμερα;
Tα πανεπιστήμιά μας επιδίδονται, τα τελευταία χρόνια, με πρωταγωνιστές τις σχολές κυρίως των εφηρμοσμένων επιστημών, σε έναν τιτάνιο αγώνα επιστημονικής αναζήτησης και έρευνας, συμμετέχοντας σε χρηματοδοτούμενα ερευνητικά και εκπαιδευτικά προγράμματα εθνικού ή διεθνούς επιπέδου. Πολλές από αυτές τις ερευνητικές πανεπιστημιακές δραστηριότητες είναι ανταγωνιστικές επαγγελματικών ενώσεων, ιδιωτικών κέντρων παροχής υπηρεσιών γνώσης ή επιχειρηματικών συγκροτημάτων που δρουν στον τομέα της παιδείας και του πολιτισμού, ενώ άλλες δραστηριότητες εκφεύγουν εντελώς από τη λογική της αγοράς και του κέρδους. Φορείς πάντως ιδιωτικών συμφερόντων, «διαπλεκομένων» ή μη, βλέπουν καχύποπτα τις σύγχρονες ερευνητικές και παιδαγωγικές δραστηριότητες των πανεπιστημίων και επιζητούν ή επιδιώκουν όχι βέβαια την εξαφάνισή τους αλλά τον έλεγχο και την καθυπόταξή τους στους όρους και στους νόμους που επιθυμούν οι ίδιοι.

Yπάρχουν, επομένως, δυνάμεις που έχουν κάθε λόγο να απεργάζονται την ποιοτική υποβάθμιση του πανεπιστημίου, τον ευτελισμό των αξιών της ακαδημαϊκής ελευθερίας και τη καταρράκωση κάθε έννοιας του πανεπιστημιακού ασύλου, έτσι ώστε το πανεπιστήμιο, καχεκτικό και αδύναμο, να γίνει υποχείριο των εξουσιαστών του χρήματος και των εραστών της εξουσίας.

H υπεράσπιση της ακαδημαϊκής ελευθερίας έχει, λοιπόν, σήμερα ένα διαφορετικό, σε σχέση με το χτες, νόημα. Aποβλέπει στην άρνηση υποταγής της πανεπιστημιακής κοινότητας στις εξουσιαστικές ή μονοπωλιακές επιδιώξεις ιδιωτικών συμφερόντων, στην ελεύθερη από κομματικές παρεμβάσεις ή εξαρτήσεις ακαδημαϊκή δραστηριότητα και στη μη αντιστρατευόμενη τις θεμελιώδεις αξίες του πολιτισμού μας ερευνητική δραστηριότητα.

Kαι η υπεράσπιση αυτή διασφαλίζεται με τις ανοικτές και δημοκρατικές διαδικασίες διοίκησης του πανεπιστημίου και άσκησης της εκπαιδευτικής και ερευνητικής δραστηριότητας. Δεν είναι μόνο συλλογική η έρευνα στο πανεπιστήμιο, είναι και διαφανής και άρα ελέγξιμη ανά πάσα στιγμή, ενώ η υποχρεωτική ένταξή της στις υπάρχουσες διοικητικές δομές την καθιστά κοινωνικά υπεύθυνη.

Tο πανεπιστήμιο έχει και σήμερα ανάγκη από το πανεπιστημιακό άσυλο, όχι για να κλειστεί στον εαυτό του και να αποκοπεί από την κοινωνία, ούτε για να αποσυνδεθεί από την παραγωγή, με την οποία πρέπει να διατηρεί στενούς δεσμούς, αλλά για να συνδεθεί με την κοινωνία και την παραγωγή από θέση ισχύος και ανεξαρτησίας, έτσι ώστε να μπορεί το ίδιο να καθορίζει τους όρους της έρευνας και προαγωγής της επιστήμης. Eχει ανάγκη από το άσυλο, όπως έχει ανάγκη και από την αυτοδιοίκηση και την οικονομική του αυτοτέλεια, όχι για να προασπίσει τα ανύπαρκτα προνόμια των πανεπιστημιακών δασκάλων του, αλλά για να μπορεί να βρει καταφύγιο η ελεύθερη, χωρίς καταναγκασμούς ή εξαρτήσεις, επιστημονική αναζήτηση, η ανεξαρτησία της γνώμης και της σκέψης, η ελεύθερη παραγωγή και μετάδοση της γνώσης.


Οσοι σήμερα παραβιάζουν, καταπατούν, περιφρονούν, χλευάζουν ή ευτελίζουν το πανεπιστημιακό άσυλο, πλήττουν εσκεμμένα ή αθέλητα θεμελιώδεις αξίες της δημοκρατικής και φιλελεύθερης συνταγματικής μας παράδοσης.


Eίναι δύσκολη και πολύπλοκη υπόθεση στην εποχή μας η προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας, διότι δεν απαιτεί μόνον ανδρεία ή μόνον αρετή, χρειάζεται υψηλό φρόνημα και πολλή φρόνηση.


Καλά όλα αυτά αλλά πρακτικό παράδειγμα; Μήπως είναι απλές θεωρίες συνομωσίας;
1: Το τμήμα μας αναπτύσσει ένα θεϊκό καινούριο web browser και έρχεται η Mικρομαλακή (sic) και λέει ότι την κλέψαμε, ότι κάνουμε αθέμιτο ανταγωνισμό και αρχίζει τις μηνύσεις...

Χωρίς άσυλο διακόπτεται η έρευνα για πολύ καιρό και το πανεπιστήμιο πληρώνει ένα σωρό εκατομμύρια ευρώ στα δικαστήρια και επειδή δεν θα τα είχε αυτά τα λεφτά θα γινόταν υποχείριο των εταιριών και κάθε τρίτου ιδιώτη με αμφιβόλου ποιότητας και μακροπρόθεσμης κοινωνικής προόδου έρευνα.

2: Το τμήμα της φαρμακευτικής κάνει έρευνα για ένα φάρμακο του AIDS. Οι φαρμακευτικές εταιρίες κάνουν μηνύσεις ότι οι έρευνες είναι παράνομες (πχ. με την πρόφαση δοκιμών πάνω σε ανθρώπους/ζώα) και σταματούν τις έρευνε (φαρμακευτική εταιρία σημαίνει άπειρα λεφτά, 500 ευρώ το μήνα τα τωρινά φάρμακα για το AIDS επί τα άτομα που έχουν AIDS οδηγούν σε αστρονομικό ποσό εσόδων).

Η κατάληξη είναι η ίδια με το παράδειγμα ένα.

Τι θα κάνουμε όμως με τα εγκλήματα;
Tο πανεπιστημιακό άσυλο δεν παρέχει πάντως «ποινική ασυλία» στους «ενοίκους» της πανεπιστημιακής κοινότητας ούτε απαλλάσσει αυτούς ή «τρίτους», μη μέλη της, από την ποινική ευθύνη όταν διαπράττουν αυτόφωρα κακουργήματα ή αυτόφωρα εγκλήματα κατά της ζωής (άρθρο 2 παρ. 7 του νόμου 1268/1982). Στην τελευταία αυτή περίπτωση, η επέμβαση της δημόσιας δύναμης μπορεί να γίνει και χωρίς την άδεια των πανεπιστημιακών αρχών. Φορείς πάντως του δικαιώματος του πανεπιστημιακού ασύλου είναι όλοι οι φορείς της πανεπιστημιακής κοινότητας, πανεπιστημιακοί δάσκαλοι και φοιτητές και μόνον αυτοί, οι οποίοι και δικαιούνται να αξιώνουν την προστασία και τον σεβασμό του από οποιονδήποτε το παραβιάζει ή κωλύει την απόλαυσή του.

Γιατί να μην μπορεί να επέμβει η δημόσια δύναμη σε όλων των ειδών τα εγκλήματα;
Μα τότε οποιοσδήποτε με αντίθετα συμφέροντα από το Πανεπιστήμιο θα μπορούσε να κάνει συστηματικά καταγγελίες οποιουδήποτε είδους για να προκαλέσει την κωλυσιεργία της ερευνητικής διαδικασίας αλλά και της πολιτικής ζύμωσης σε ενδεχόμενους χαλεπούς καιρούς.

Τα ξένα πανεπιστήμια πώς λειτουργούν χωρίς άσυλο;
Τα ξένα πανεπιστήμια έχουν συμβιβαστεί με το πνεύμα της Μπολόνια, των πιστωτικών μονάδων και των τρίχρονων, σαθρής και αμφίβολης εκπαιδευτικής αξίας, bachelor και τα λοιπά. Λίγα πανεπιστήμια έχουν μείνει να παράγουν πραγματική γνώση και έρευνα, τα γνωστά MIT, UCLA και λοιπά. Οι κυνηγοί κεφαλών αναλαμβάνουν να μαζέψουν τα δυνατά "μυαλά¨ σε αυτά τα ιδρύματα όπου οι φοιτητές δουλεύουν ανενόχλητοι. Μην ξεχνάμε πως ο στρατιωτικός εξοπλισμός των υπερδυνάμεων ΗΠΑ-Βρετανία πρέπει να εξελίσσεται. Οι υπόλοιποι φοιτητές ανά τον κόσμο εκπαιδεύονται για να γίνουν γρανάζια του τρέχοντος πολιτικοοικονομικού συστήματος με ημερομηνία λήξεως (ή με την "εναλλακτική" των ινστιτούτων δια βίου εκπαίδευσης). Θέλουμε να γίνει έτσι και η Ελλάδα; Θέλουμε οι εταιρίες να δένουν και να λύνουν μέσα στο Πανεπιστήμιο; Προσωπικά όχι.

Περί κατάργησης και μεταρρύθμισης
Έχει προβλήματα το άσυλο σήμερα; Έχει. Αξίζει να το καταργήσουμε για να τα αποφύγουμε; Όχι. Μια τέτοια λύση θα ήταν λύση "πονάει χέρι - κόψει κεφάλι". Θα μπορούσε άραγε να γίνει μια μεταρρύθμιση ώστε να το καταστήσει πιο ευέλικτο; Πιστεύω πως οποιαδήποτε "επικίνδυνη" μεταρρύθμιση θα ήταν λύση "πονάει χέρι - κόψει χέρι" και απλά θα άνοιγε την κερκόπορτα για να κοπεί το κεφάλι λίγο αργότερα. Τώρα αν είναι να νομιμοποιηθεί η παρουσία της πυροσβεστικής σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, ας γίνει για να αποφεύγονται τραγικά σκηνικά όπως αυτά που συνέβησαν στο πολυτεχνείο πρόσφατα όπου καίγονταν τις προάλλες οι υπολογιστές και κάποιοι ανεγκέφαλοι φοιτητές εμπόδιζαν τους πυροσβέστες να δουλέψουν.

Εν κατακλείδι
Είναι καιρός να ξυπνήσουν οι Έλληνες φοιτητές και να πάψουν να αδιαφορούν και να απαξιώνουν το άσυλο, ειδάλλως δε θέλει και πολύ να ζήσουμε ένα σύγχρονο μεσαίωνα. Τα κεκτημένα δεν είναι δεδομένα. Προσωπικά ελπίζω.

Διάθεση: Χιονισμένη
Τραγούδι: Ρόδες - Αφροδίτες
Posted by Manolis Platakis on 06-07-2006 at 0:56
Σήμερα, 5 Ιουλίου, και μετά τις φοιτητικές κινητοποιήσεις αποδεικνύεται περίτρανα ο σύγχρονος ρόλος του ασύλου στο δικαίωμα της ελεύθερης διακίνησης ιδεών και απόψεων. Οποιαδήποτε περιστολή του ασύλου και οποιοδήποτε όριο φοίτησης έχει στόχο την ποινικοποίηση, την καταστολή και την τρομοκρατία του φοιτητικού κινήματος.

Η τραγική ανακοίνωση εξακολουθεί να βρίσκεται στο site του τμήματός μας, από τον Ιανουάριο. Και επειδή κάποια στιγμή θα τη βγάλουν την κάνω paste και εδώ:

"Σύμφωνα με απόφαση της Πρυτανείας δεν θα γίνουν οι σημερινές εξετάσεις στο Τμήμα μας. Θα υπάρξει ως σήμερα το βράδυ νεώτερη ανακοίνωση στα ΜΜΕ για το αν θα πραγματοποιηθούν οι αυριανές εξετάσεις."
Comment on This Post

Image password:
The Captcha image
Phonetic spelling (mp3)