Ξαναγράφω το άρθρο μετά από μισό περίπου χρόνο. Παρατηρώ πως ο παρελθοντικός εαυτός μου ήταν παιδιάστικα γκρινιάρης, έγραφε παραληρήματα. Ας ξαναπροσπαθήσω.
Είμαι είκοσι χρονών και δεν είχα ποτέ στην ζωή μου κινητό τηλέφωνο. Έχω συναντήσει αρνητές κοινωνικών δικτύων και χρήστες GrapheneOS, αλλά κανένας τους δεν αρνήθηκε την συσκευή αυτή καθαυτή.
Η γενιά μου άρχισε να αποκτά κινητά στις αρχές του Γυμνασίου. Περιέργως, εγώ και ο δίδυμος αδερφός μου είχαμε την συνήθεια να μην ζητάμε ποτέ χάρες και δώρα από τους γονείς μας. Τα οικονομικά της οικογένειας ήταν αλλόκοτα οπότε κατασταλάξαμε σε έναν κοινόχρηστο υπολογιστή, το ίδιο μηχάνημα που με εισήγαγε ύπουλα και φιδίσια στον σκοτεινό χώρο της πληροφορικής.
Πανδημία
Τελικά, όταν βρέθηκε η ευκαιρία, οι γονείς μας μάς αγόρασαν χωρίς προειδοποίηση ένα κινητό Alcatel (μπαγκατέλ), το οποίο αποφασίσαμε από κοινού να πάει στον αδερφό μου.
Μετά ήρθε η πανδημία. Προσπαθώντας λοιπόν να ψυχαναλύσω retroactively τον παιδικό μου εαυτό, καταλήγω στα εξής: Ύστερα από μια πενταετία περίπου μοναχικής ζωής και δωδεκάωρων μπροστά στην εκτυφλωτική οθόνη του υπολογιστή μου, το lockdown ήταν το καθοριστικό χτύπημα που ανατάραξε για τα καλά την ψυχή μου. Έζησα έξι μήνες σερί κλεισμένος στο σπίτι (ούτε για κούρεμα δε βγήκα!) και βίωσα από πρώτο χέρι την σαπίλα της τεχνοκρατικής μας χούντας.
Ήταν μια εποχή-κόμβος που θα μείνει πάντοτε χαραγμένη στην μνήμη μου. Η πανδημία θα μείνει στην ιστορία ως η αρχή του τέλους, so to speak.
Υπήρξε, κατά τη γνώμη μου, το σημείο καμπής από την ήδη προβληματική φιλελεύθερη αστική δημοκρατία στο surveillance state. Ο Assange έπαιξε το ρόλο του προφήτη, ο Obama τον ρόλο του Πόντιου Πιλάτου. Η τεχνική νοημοσύνη, ιδιαιτέρως ύστερα από την πρόσφατη συνέντευξη του τσέο της Palantir, ενδέχεται ή μη να σημάνει στο κοντινό μέλλον τις σάλπιγγες της αποκάλυψης.
Συμπτωματικά, κατά την ίδια περίοδο, ένας Βρετανός online φίλος με σύστησε στα Λίνουξ και η περιέργεια με οδήγησε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο στους λιβέλους του χίπη Richard Stallman, τον supreme leader της ενήλικης ζωής μου.
Στο ίντερνετ λέει ο καθένας το μακρύ και το κοντό του, και κυρίως το κοντό του
Richard Stallman
Παραθέτω από την σελίδα του:
I see that cellular phones are very convenient. I would have got one, if not for certain reprehensible things about them.
Cell phones are tracking and surveillance devices. They all enable the phone system to record where the user goes, and many (perhaps all) can be remotely converted into listening devices.
In addition, most of them are computers with nonfree software installed. Even if they don’t allow the user to replace the software, someone else can replace it remotely. Since the software can be changed, we cannot regard it as equivalent to a circuit. A machine that allows installation of software is a computer, and computers should run free software.
Nearly every cell phone has a universal back door that allows remote conversion into a listening device. (See Murder in Samarkand, by Craig Murray, for an example.) This is as nasty as a device can get.
From the book Alone Together, by Sherry Turkle, I learned that portable phones make many people’s lives oppressive, because they feel compelled to spend all day receiving and responding to text messages which interrupt everything else. Perhaps my decision to reject this convenience for its deep injustice has turned out best in terms of convenience as well [Εγώ, εγωιστικό γουρούνι καθώς είμαι, υποστηρίζω πως ακολούθησα την αντίθετη συλλογιστική πορεία].
When I need to call someone, I ask someone nearby to let me make a call. If I use someone else’s cell phone, that doesn’t give Big Brother any information about me. [Το κάνω και εγώ. Έχω κατηγορηθεί για παρασιτική συμπεριφορά, αλλά η εναλλακτική (η αγορά κινητού δηλαδή) θα μας επέστρεφε στα ίδια χάλια].
Νεολουδισμός
Ο Stallman είναι το κάτι άλλο, ακούγεται σαν nuthead. Λίγοι είναι αυτοί που θα παρατούσαν ένα συνηθισμένο εργαλείο μόνο και μόνο για χάρη μιας ιδεολογίας, και εγώ σίγουρα δεν είμαι ένας από αυτούς. Ας τα ξεχάσουμε αυτά και ας επιστρέψουμε πίσω στο ανθρώπινο. Ανά τακτά χρονικά διαστήματα ξεπηδούν στην Αμερική, αλλά και στα υπόλοιπα μέρη του πλανήτη, ομάδες Νεολουδίτων, επιλεκτικών αρνητών της τεχνολογίας.
Η λέξη ακούγεται cool. Σπουδάζω πληροφορική οπότε ο τίτλος δεν μου αρμόζει. Από την άλλη, εάν είσαι γνήσιος Νεολουδίτης και διαβάζεις αυτή την παράγραφο, ελπίζω να την έχεις εκτυπωμένη διότι σε αντίθετη περίπτωση σε τσάκωσα να αμαρτάνεις. Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε πως οι Νεολουδίτες, όπως εν μέρει και οι Λουδίτες στο παρελθόν, δεν αντιτίθονται στην τεχνολογία αυτή καθαυτή αλλά πρωτίστως στον καταναλωτισμό και στο δίκτυο εξαρτήσεων και σκλαβιάς που αυτή επιφέρει.
Είναι φυσικά μια όμορφη εικόνα. Τα average screen times έχουν σπάει κάθε ρεκόρ, σε όλες τις ηλικίες.
Σαν χαρακτήρας εθίζομαι ιδιαίτερα εύκολα· βάλε λίγη Ντοπαμίνη στην διαδικασία της βαθμολόγησης και θα διαβάζω από το πρωί μέχρι το βράδυ για τέσσερα ολόκληρα χρόνια. Βάλε αυξανόμενους αριθμούς σε βιντεοπαιχνίδια και ο παιδικός μου εαυτός θα σπαταλήσει ώρες για να τους μεγιστοποιήσει. Σε καμία περίπτωση δεν μπορώ να με εμπιστευτώ με μια τόση ισχυρή συσκευή στην δεξιά μου τσέπη. Αυτός είναι εξάλλου ένας από τους λόγους που έφυγα τρέχοντας από τα Windows, γνωρίζω πολύ καλά τις αδυναμίες μου.
Πότε τσέκαρες τελευταία φορά το Instagram; Οι μονότονες ζωές των συμμαθητών μας μετουσιώνονται μέσα από την πλατφόρμα σε καρκινικούς φορείς στενοχώριας. Έχουμε πλήρη επίγνωση πως κάθε φωτογραφία είναι ένα διακοσμημένο ψέμα, αλλά αυτό δεν μας αποτρέπει ποτέ από το να αισθανόμαστε περιοδικά αποτυχημένοι! Φυσικά δεν ευθύνεται κανείς μας, η πηγή του κακού βρίσκεται στην ίδια την σχεδίαση, στο μοντέλο κέρδους.
Ρομαντισμός
Ακριβώς έξω από το αμφιθέατρο της σχολής πληροφορικής, στο δασάκι, γράφει σε μια αποθήκη με μεγάλα γράμματα πως «social media killed romance». Δεν μπορώ να διαφωνήσω. Πιστεύω πως οτιδήποτε πλήττει οικουμενικά την εμπειρία της αγάπης πρέπει να εξοντωθεί. Η ύπαρξη του γκράφιτι φυσικά υποδηλώνει πως η παραπάνω σκέψη είναι τελικά διάχυτη στην κοινωνία, έστω και κρυμμένη!
Θυμήθηκα μόλις πως η αδερφή μου έπαιζε σε μια φάση με το Slowly. Πρόκειται για μια εφαρμογή pen-pal φιλικών γνωριμιών στην οποία η καθυστέρηση αποστολής μηνυμάτων είναι ανάλογη της γεωγραφικής απόστασης! Το instant availability μας έχει μειώσει σε αναίσθητες μηχανές, όχι;
Ουφ, αρκετά επιχειρήματα. Περιττό να πω πως, αντίστοιχα, υπάρχουν χιλιάδες επιχειρήματα εναντίων μου. Σε καμία περίπτωση δεν έχω δίκιο. Ωστόσο, εάν είσαι στα πρόθυρα της αλλαγής, ή εάν σε τρώει η περιέργεια, ελπίζω να σε κάνω να συνειδητοποιήσεις πως εναλλακτική όχι μόνο υπάρχει, αλλά έχει και πλάκα από πάνω.
Επιβίωση
Παραδόξως, η ζωή μου είναι κοινωνική. Κανονίζω τα σημεία συνάντησης εκ των προτέρων και οι φίλοι τακτοποιούν να είναι πάντοτε στην ώρα τους. Όταν είμαι έξω αναγκάζομαι να απαντάω σε μηνύματα με μεγάλη καθυστέρηση, χωρίς αυτό ωστόσο να έχει οδηγήσει ποτέ σε οτιδήποτε καταστροφικό. Ζω με την καθυστέρηση που έως πρότινος θεωρούταν δεδομένη.
Η ιδιαιτερότητα αυτή δίνει πάντοτε αφορμή για όμορφες συζητήσεις στις πρώτες στιγμές μιας γνωριμίας. Είμαι απίστευτα παραγωγικός στο διάβασμα και, πολύ πιο κρίσιμα, απολαμβάνω ευκολότερα τη ζωή. Έμαθα να βαριέμαι. Φυσικά, δεν μπορώ να συγκρίνω αποτελεσματικά την εμπειρία μου με την εναλλακτική του κινητού ακριβώς επειδή δεν έχω ζήσει την τελευταία.
Γιατί όχι dumbphone;
Θα κλείσω, επιτέλους, με την απάντησή μου σε ένα γνωστό αντεπιχείρημα, αυτό του flip-phone. Τα dumbphones λύνουν όλα τα παραπάνω προβλήματα, εκτός από ένα. Ο Stallman μάς θυμίζει (όπως ακριβώς και ο Snowden) πως η cellular δικτυακή τεχνολογία αυτή καθαυτή, ανεξάρτητα από την νοημοσύνη της συσκευής που την εκτελεί, επιτρέπει ανατριχιαστικού επιπέδου παρακολούθηση και συλλογή δεδομένων. Πρόκειται δηλαδή για μια ακόμη υποχώρηση που ενισχύει και νομιμοποιεί εν τέλει την εξουσία του κράτους.
Αφού δεν έχεις κινητό, γιατί δεν το πας full-hardcore; Γιατί δεν πας να ζήσει σε ένα δάσος; Η προστασία της ατομικής (και τελικά συλλογικής) ελευθερίας είναι ένας αγώνας δίχως τέλος. Κάθε είδος προόδου και κάθε βήμα μπροστά που δεν καταστρέφει αυθημερόν την ζωή μου είναι προφανώς ευπρόσδεκτο. Θυμίζει Μαραθώνιο: Ο καθένας μας αποφασίζει κατά την κρίση του έναν αυθαίρετο στόχο, και τον ενημερώνει αναλόγως. Εγώ προσωπικά έχω πεισθεί πως οι υπολογιστές (ελάχιστα μόνο μοντέλα), σε αντίθεση με τα κινητά, μπορούν να ρυθμιστούν κατάλληλα για να λειτουργούν εξ’ ολοκλήρου προς όφελος του χρήστη. Από μια άποψη, οι υπολογιστές αυτοί (σε συνδυασμό με την απαραίτητη γνώση) είναι τα ελάχιστα εναπομείναντα όπλα μας ενάντια στην εξουσία.
Εδώ θα ήθελα να ξεκαθαρίσω πως δεν αποφάσισα να μην έχω κινητό μόνο και μόνο για χάρη της ιδεολογίας και της ηθικής μου. Εάν είχα τέτοιον ιδιαίτερο (;) χαρακτήρα θα γινόμουν μάλλον επιτόπου χορτοφάγος και σήμερα θα αρνιόμουν να χρησιμοποιήσω Discord ακόμα και αν αυτό θα επιβάρυνε σημαντικά τις φιλίες μου. Το κινητό, όσο παράξενο και αν μπορεί να σου ακούγεται, δεν το έχω ανάγκη. Είμαι άνεργος, οπότε δεν είμαι αναγκασμένος ακόμα να έχω προσωπικό αριθμό τηλεφώνου (η επερχόμενη αναγκαιότητα γεννά μια μεγάλη συζήτηση, διάβασε αυτό). Εάν βάλεις και τα κόμπλεξ που έχω γλιτώσει μακριά από τα «««κοινωνικά»»» δίκτυα, η απόφασή μου είναι πρωτίστως εγωιστική. Με μια φράση, I can afford this, οπότε γιατί όχι;
Anecdotes
Δεν είναι λίγοι αυτοί που όταν με γνωρίζουν υποψιάζονται πως ανήκω σε θρησκευτική σέκτα.
Παίζω μπάσκετ στο γηπεδάκι της πόλης μου και έρχομαι συχνά σε επαφή με τον ίδιο κόσμο εδώ και δυο-τρία χρόνια. Ένας φυσιολογικός άνθρωπος στην θέση μου, γνωρίζοντας επίσης πως οι φιλίες στα γήπεδα συνήθως δεν επεκτείνονται σε κάτι περαιτέρω, θα αντάλλαζε Instagram και θα το έληγε εκεί με αυτήν την βασικότατη φιλική χειρονομία. Εγώ δεν έχω αυτήν την δυνατότητα, εφόσον η ανταλλαγή email ή xmpp σε περίπτωση που δεν έχει ο άλλος discord απαιτεί κήρυγμα ολόκληρο. Αναρωτιέμαι πως αντιλαμβάνεται ο καθένας την παραπάνω ησυχία.
Αυτή τη στιγμή, όσο αστείο και αν ακούγεται, κρατάω μαζί με τον αδερφό μου επαφή με δυο συμμαθήτριές μας εξολοκλήρου μέσω email. Έχω παρατηρήσει πως η δομή των μηνυμάτων αναγκάζει τόσο εμάς όσο και αυτές να εκφραζόμαστε καλύτερα. Η έκπληξη ενός μεγάλου email δεν συγκρίνεται με τίποτα άλλο στον κόσμο.
Σε περίπτωση που ζητάει ο άλλος τηλέφωνο, δίνω το σταθερό. Απαντάει ο πατέρας μου και μου το δίνει. Έτσι γινότανε πάντοτε, δεν είναι κακό, πλάκα έχει! Κατά τ’ άλλα επικοινωνώ μέσω του λάπτοπ.